Meer menselijke maat bij besluiten van een gemeente of andere overheidsinstantie: wat gaat er veranderen in de Awb?

Wie te maken krijgt met een besluit van een gemeente of andere overheidsinstantie merkt al snel dat bestuursrecht behoorlijk formeel kan zijn. Een termijn is een termijn en een wettelijke regel kan weinig ruimte lijken te laten voor de persoonlijke gevolgen van een besluit.

Juist daar wil het wetsvoorstel Versterking waarborgfunctie Awb verandering in brengen.

De Algemene wet bestuursrecht, meestal afgekort tot Awb, bevat de algemene regels waaraan bestuursorganen zich moeten houden wanneer zij besluiten nemen. Het wetsvoorstel is erop gericht de rechtspositie van burgers te versterken en een gemeente of andere overheidsinstantie meer ruimte en verantwoordelijkheid te geven om rekening te houden met individuele omstandigheden.

Het voorstel is op dit moment nog in ontwikkeling. De wijzigingen gelden dus niet allemaal al als nieuw recht.

Waarom wordt de Awb aangepast?

De afgelopen jaren is veel discussie ontstaan over situaties waarin een strikte toepassing van regels voor burgers zeer ingrijpende gevolgen had.

Het uitgangspunt achter de voorgestelde wijzigingen is dat goede bestuursrechtelijke besluitvorming niet alleen juridisch correct moet zijn, maar ook oog moet hebben voor de persoon die met het besluit wordt geconfronteerd.

Daarbij gaat het onder meer om meer aandacht voor:
- de individuele omstandigheden van burgers;
- evenredigheid;
- een dienstbare houding van bestuursorganen;
- begrijpelijke communicatie;
- het eerder oplossen van geschillen.

Het idee is dus niet dat regels niet meer gelden. Het gaat erom dat bestuursorganen beter moeten kijken naar wat toepassing van die regels in een concrete situatie betekent.

Wat betekent ‘menselijke maat’ in de praktijk?

Menselijke maat is geen vrijbrief voor een bestuursorgaan om regels naar eigen inzicht opzij te zetten.

Wel kan het betekenen dat beter moet worden onderzocht welke gevolgen een besluit voor iemand heeft en of die gevolgen nog in verhouding staan tot het doel van het besluit.

Dat kan bijvoorbeeld relevant zijn bij besluiten over voorzieningen, terugvorderingen, handhaving of andere maatregelen met grote persoonlijke of financiële gevolgen.

Voor burgers kan daardoor nog belangrijker worden om in bezwaar duidelijk te maken welke concrete gevolgen een besluit heeft.

Ook de manier waarop een gemeente of andere overheidsinstantie met burgers communiceert verandert

Een bestuursrechtelijk geschil hoeft niet altijd direct uit te groeien tot een langdurige juridische procedure.

Een belangrijk uitgangspunt van de voorgestelde wijzigingen is dat problemen waar mogelijk eerder en informeler worden opgelost.

Dat kan betekenen dat een bestuursorgaan beter contact zoekt, fouten eerder herstelt of onderzoekt of een probleem kan worden opgelost zonder dat een volledige bezwaar- of beroepsprocedure nodig is.

Dat neemt niet weg dat juridische termijnen gewoon belangrijk blijven. Wie een besluit ontvangt, moet daarom altijd controleren wanneer bezwaar of beroep moet worden ingesteld.

Geldt dit allemaal al?

Nee.

De Wet versterking waarborgfunctie Awb is nog een wetsvoorstel. De precieze inhoud en het moment waarop onderdelen eventueel in werking treden kunnen nog veranderen.

Tegelijkertijd sluiten veel onderdelen aan bij ontwikkelingen die al langer zichtbaar zijn in het bestuursrecht, bijvoorbeeld rond evenredigheid en een meer responsieve gemeente of andere overheidsinstantie.

Voor een concrete zaak blijft daarom altijd het recht gelden zoals dat op dat moment van toepassing is.

Wat betekent dit voor iemand die nu een overheidsbesluit ontvangt?

Ontvang je een besluit waarmee je het niet eens bent, wacht dan niet op toekomstige wetswijzigingen.

Controleer:
- welke termijn geldt;
- waarom het besluit is genomen;
- welke feiten zijn gebruikt;
- of jouw omstandigheden voldoende zijn meegenomen;
- welke gevolgen het besluit voor jou heeft.

Juist die laatste punten kunnen in het moderne bestuursrecht steeds belangrijker worden.